De immer aanwezige ‘Primeira Dama”

lula-Janja-cafe-jornalistas

De Braziliaanse First Lady, Rosângela ‘Janja’ da Silva, vormde een constante aanwezige in de twee eerste weken van president Luiz Inácio Lula da Silva in het regeringsgebouw Palácio do Planalto. Die voortdurende zichtbaarheid veroorzaakt hier en daar ongemakken, maar geallieerden van Lula besluiten reeds dat haar deelname aan inauguraties, vergadering met de gouverneurs e.a. activiteiten van de sociologe als geslaagd kunnen beschouwd worden, zo schrijft de krant Folha de São Paulo.

Janja speelt een van de hoofdrollen in de officiële agenda van de president, een contrast met haar voorgangsters. Dat begon al tijdens de kiescampagne waarin het duidelijk werd dat zij zich niet wenst te beperken tot de gebruikelijke bezigheden van een first lady, zoals bijdragen aan een of andere vorm van sociale assistentie. Tot op dit moment werd er echter nog geen enkele officiële functie aan haar toegekend.

Door haar ambities verschijnt ze erg veel op de voorgrond, hetgeen bij sommige geallieerden ongemak veroorzaakt omdat zij haar optreden zien als een tussenkomst in de regering. Anderzijds zeggen nauwe medewerkers van de president dat haar aanwezigheid reeds een gevestigde realiteit is. De Folha schreef in december al dat Lula zijn echtgenote waarschuwde voor een teveel aan zichtbaarheid omdat dit tot kritieken zou kunnen leiden.

Anderen verdedigen de sociologe en zeggen dat haar sterke zichtbaarheid een modern beeld toont van de positie van een first lady. Dezelfden zeggen dat de critici voor een deel machistisch zijn door te zeggen dat zij overdrijft door altijd aanwezig te zijn op de officiële bezigheden van haar echtgenoot. Daar voegen ze aan toe dat haar profiel – van een vrouw met een sterke persoonlijkheid – positief is voor de president.

margareth_menezesZangeres en minister van Cultuur Margareth Menezes

Haar zichtbaarheid blijft niet beperkt tot deelname aan officiële ontmoetingen en vergaderingen. Door haar kennis van de artistieke wereld wordt de benoeming van minister van Cultuur Margareth Menezes aan haar toegewezen.

Haar pro-actieve houding bezorgde haar de bijnaam “de Braziliaanse Evita”. In een interview in het programma Fantástico, vorig jaar in december, vermeldde Janja de ex-fist lady van Argentinië als haar “inspiratie”. In datzelfde interview sprak ze ook haar bewondering uit voor Michelle Obama.

Foto boven: President Lula en Janja tijdens een ontbijt voor journalisten, vorige week donderdag 12 januari.

Bron

Foto's: Marcelo Camargo - Antonio Cruz/Agência Brasil

Het decreet in de lade

Bols

De federale politie vond bij een huiszoeking in de woning van de voormalige Justitie minister Anderson Torres een ontwerpvoorstel van een decreet van Jair Bolsonaro om de ‘staat van verdediging’ in te stellen in de zetel van het kieshof TSE (Tribunal Superior Eleitoral).

Het objectief van dat decreet, aldus de tekst, betrof de omkering van de uitslag van de verkiezingen waaruit Luiz Inácio Lula da Silva uitkwam als overwinnaar. Een dergelijke maatregel zou niet grondwettelijk zijn.

Het document werd gevonden in een kast van de ex-minister gedurende de huiszoeking, naar aanleiding van een arrestatiebevel, uitgevaardigd door minister Alexandre de Moraes van het hooggerechtshof STF. Dat bevel kwam er omdat Moraes oordeelde dat Anderson Torres nalatig was geweest in zijn nieuwe functie als secretaris voor de Veiligheid van het federaal district, waardoor de rellen en vernielingen van vorige zondag konden plaatsvinden. De federale politie gaat nu de omstandigheden rondom het gevonden document uitzoeken.

Het materiaal lijkt opgesteld te zijn na de verkiezingen en had als doel om een verondersteld machtsmisbruik te onderzoeken, verdenkingen en illegale ingrepen uitgevoerd door de leiding van het TSE, voor, tijdens en na de verkiezingen.

Volgens bronnen van de krant Folha de São Paulo, vermeldt het document het onmiddellijk herstel van de juistheid en correctie van de verkiezingen van 2022.

Alexandre de Moraes is voorzitter van het kieshof en kwam regelmatig in botsing met Bolsonaro tijdens de verkiezingen. De ex-president verspreidde leugens en complottheorieën tegen de elektronische stembussen. Hij beschuldigde het kieshof er ook van – zonder daar enig bewijs voor te leveren – om zich in te zetten voor de verkiezing van Lula.

Bron

Foto: Clauber Cleber Caetano/PR

Het rommelt in Brazilië

Prot1

José Aparecido Bilha, een priester in de parochie Nossa Senhora Aparecida in Guaíra (Paraná), werd vorige maandag dood aangetroffen met een diepe snee in de hals. De politie sluit een zelfmoord niet uit, maar het is algemeen bekend dat hij bedreigd werd door bolsonaristen waarvan eentje zou gezegd hebben: “Als het om een rooie gaat, des te beter”. De priester kwam openlijk uit voor zijn sympathie voor verkozen president Lula. Tot nader order geniet de zaak nog van het voordeel van de twijfel, maar er is meer aan de hand in Brazilië.

In bolsonaristische kringen wordt toegegeven dat de actie van de PL, de partij van Bolsonaro die een actie opstartte bij het kieshof TSE omdat ze de werking van de elektronische urnes bij de 2de kiesronde in twijfel trekken, voornamelijk dient om de protesten aan te wakkeren. Het politieke geweld voor de poorten van de kazernes en op de Braziliaanse wegen groeide aan in de voorbije dagen en laten de rode lamp flikkeren bij de autoriteiten met betrekking tot de anti-democratische acties, geleid door aanhangers van president Bolsonaro.

Het openbaar ministerie van de staat Rondônia onderzoekt, bijvoorbeeld, een aanslag op een ondergrondse waterleiding en omschrijft het incident als een mogelijke terroristische actie.

In Santa Catarina vergelijkt de PRF (wegenpolitie) het formaat van de aanslagen met terroristische acties en de tactieken van de voormalige black blocs, die vernielingen uitvoerden en daarbij maskers gebruikten om hun gezicht te bedekken.

Bolsonaristen blijven aandringen bij de gewapende strijdkrachten om een staatsgreep te plegen, om te verhinderen dat Lula officieel aan zijn ambt begint.

De escalatie van het geweld gaat gepaard met acties, uitgevoerd door gewapende mannen, bedekt door een kap, het gebruik van zelfgemaakte bommen, plunderingen en het vernielen van vrachtwagens. Er zijn ook registraties van aanvallen op agenten van de wegenpolitie en vrachtwagenbestuurders, inclusief eentje die met stenen werd bekogeld toen hij een blokkering probeerde te doorbreken.

De meeste incidenten worden genoteerd in Mato Grosso, Santa Catarina en Rondônia, tegelijk ook de drie staten waar de meeste stemmen naar Bolsonaro gingen.

Naast zelfgemaakte bommen – flessen gevuld met brandbare substanties – vuurwerk, olie op de wegen, spijkers om banden te doorboren, stenen, barricades met verbrande autobanden, vuilbakken, worden er zelfs boomstronken op de wegen gegooid. Ook wegbeschermers worden vernield.

Marcos Rocha, gouverneur van Rondônia, riep de hulp in van de Força Nacional (speciale eenheid, samengesteld uit leden van de politie, brandweerlui, militairen en experten) om de orde te herstellen op de wegen van zijn deelstaat. De ganse lijst van politieke geweldplegingen staat te lezen in een artikel bij de krant Folha de São Paulo (bron hieronder).

Indien de autoriteiten er niet in (willen) slagen om de gemoederen te bedaren, dan zou Black Friday dit jaar wel eens een andere betekenis kunnen krijgen.

Bron

Foto: José Cruz/Agência Brasil

Kwestie van prioriteiten

Lula-Guterres

De kost van een reis in een privé jet naar de klimaatconferentie COP27 in Egypte, zoals gedaan door verkozen president Lula, kan oplopen tot R$ 2,8 miljoen (bijna € 510.000), dit volgens Folha de São Paulo.

De krant baseerde zich hierbij op 3 prijsaanvragen: eentje bij een luchtvaart taxi bedrijf, de website Flapper voor charteren van vliegtuigen, en tenslotte de schatting van enkele specialisten in de sector executieve reizen, op voorwaarde van anonimiteit.

Lula reisde naar COP27 in een privé jet van zakenman José Seripieri Filho, bekend als Júnior, de stichter van Qualicorp en eigenaar van QSaúde. Beide bedrijven zijn actief in de sector gezondheidsverzekeringen.

Lula verdedigde zich door te stellen dat hij “voor zijn veiligheid moet zorgen”, voornamelijk in een land met “woedende bolsonaristen”, en dat de PT en de mensen die hem uitnodigden (Helder Barbalho – MDB, gouverneur van Pará en de president van Egypte, Abdul Fatah Khalil Al-Sisi) niet in de mogelijkheid verkeerden om zijn reis te bekostigen.

Het vliegtuig is het model Gulfstream, met een capaciteit voor 12 personen, en een autonomie om in één ruk naar het Afrikaanse land te vliegen, waardoor Lula, net als vele andere wereldleiders een flinke ecologische voetafdruk naliet.

Bij een tussenstop in Portugal, tijdens zijn terugkeer, en aangesproken over zijn reis, zei Lula dat hij het opnieuw zou vragen aan zijn vriend (José Seripieri Filho) indien nodig.

Er staan nog reizen op stapel, naar Argentinië en naar Uruguay, nog voor het jaareinde. De kost van heen en weer naar deze buurlanden in een dergelijke privé jet schommelen rond (minstens) R$ 140.000 (€ 25.000).

De perswoordvoerders van de verkozen president zeggen dat ze niet op de hoogte zijn van de berekening van Lula’s reis naar Egypte door de krant, en dat de afspraken van Lula in Egypte wereldwijd belangstelling opwekte en het imago van Brazilië hierdoor verbeterde, en ook dat “er geen vooruitzicht bestaat op een dergelijke reis in een vliegtuig van de FAB (Força Aérea Brasileira – de luchtmacht), niet eens werd aangeboden door de huidige regering, waarvan de president niet deelnam aan COP27”.

Er is geen budget voorzien in de begroting voor het transport van een verkozen president tijdens de overgangsperiode.

Doordat de electorale periode werd afgesloten, kan er ook geen gebruik gemaakt worden van het kiesfonds, voorbehouden voor de financiering van campagnes. De arbeiderspartij beschikt, naar verluidt, ook niet over het nodige budget om dergelijke reizen te financieren.

Raadgevers van Lula voegen eraan toe dat de reacties op de uitspraken van Lula tijdens het evenement positief waren voor Brazilië, naast de ontmoetingen die hij had met afgevaardigden uit de Verenigde Staten, China, Duitsland, Noorwegen, Spanje, de Europese Unie en de Verenigde Naties.

Allemaal mooi maar uiteindelijk draait het erom dat Lula in de toekomst mogelijk een rekening gepresenteerd krijgt en dat is wel het laatste wat de nieuwe regering nodig heeft. Het Lava Jato onderzoek delfde het onderspit maar ligt nog vers in het geheugen van miljoenen Brazilianen, al dan niet woedende bolsonaristen.

Foto boven: Lula ontmoet de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Antonio Guterres, tijdens COP27.

Bron

Foto: Fotos Públicas - Kiara Worth

Vrachtwagenpatriot: pure zelfverdediging

Patriota

De ondernemer Junior Peixoto (41) werd sinds vorige week een (zeer) bekende Braziliaan. Als deelnemer aan een antidemocratische manifestatie die de overwinning van Lula in de verkiezingen weigert te aanvaarden, werd het beeld van de man die aan de voorkant van een vrachtwagen kleefde, een grandioos succes bij de sociale media. Sindsdien staat Peixoto bekend als de “patriota do caminhão”, en werd hij het onderwerp van een pak memes.

De krant Folha de São Paulo slaagde erin om de man aan de praat te krijgen. Hij bevestigt dat hij zich blootgesteld voelt met de reacties op de vele plaatjes, filmpjes en de daaruitvloeiende memes.

Het begon allemaal in Caruaru (Pernambuco) waar hij manifesteerde, gehuld in een geel T-shirt en dito pet. Over het resultaat van de verkiezingen wil hij het niet hebben.

“Ik ben een kiezer van Bolsonaro. Mocht er een nieuwe verkiezing komen, dan zou ik opnieuw op hem stemmen, campagne voeren, alles wat mogelijk is, want hij vertegenwoordigt mijn visie. De beweging daarentegen, is niet meer voor Bolsonaro, maar wel voor Brazilië”, zo bevestigt hij.

Hij vertelt dat hij zich vasthield aan de vrachtwagen uit zelfverdediging, en niet in een poging om het voertuig tegen te houden.

“Men was net begonnen om de weg terug vrij te maken toen ik de bestuurder hoorde schakelen. Ik keek in zijn richting en gaf een teken. Ik stond op 2 meter afstand en vroeg om wat geduld. Misschien begreep hij me verkeerd, en begon te rijden. Ik stond met mijn armen omhoog en greep naar de ruitenwissers om mij vast te houden”.

De chauffeur van het voertuig zei echter: “De kerel klom op de bumper en zei dat hij niet zou afdalen”.

Volgens Peixoto duurde het ritje ongeveer 6 km, een traject van 8 minuten. Hij meent ook dat de vrachtwagen een snelheid haalde tot 100 km per uur, en dat hij veel schrik had, zelfs overtuigd was dat dit de laatste dag van zijn leven ging worden.

Uiteindelijk stopte de chauffeur toch en slaagde Peixoto erin om terug naar huis te liften.

Einde verhaal voor de “vrachtwagenpatriot”, ware het niet dat het internet genadeloos is.

Bron

Foto: Twitter

Het debat: de verliezer(s)

LUBOBA

In een presidentieel debat waarin kandidaten Lula en Bolsonaro meer praten over de pandemie dan over corruptie in het eerste blok, wanneer de kiezer zijn volle aandacht geeft aan wat er gezegd wordt, komt er een duidelijke winnaar uit de bus. Het is niet eens nodig om die aan te duiden.

Het was duidelijk dat de PT-leider meer slagen uitdeelde dan de extreemrechtse leider van het land die er niet in slaagde om zich te verdedigen, nog minder om de forse klappen te vermijden. De president werd negen minuten lang tegen de koorden van de ring gedrukt.

Lula sprak over de confrontatie met covid-19 en het gebrek aan vaccins, een thema waarbij Bolsonaro niet kon winnen. Lula maakte ook enkele fraaie opmerkingen zoals: wie iets van bandieten afweet is Bolsonaro die een buur is van een zwaarbewapende van dat soort.

Bolsonaro keek op dat moment zelfs niet eens in de richting van de camera, een beeld dat zenuwachtigheid uitstraalde, terwijl Lula zich duidelijk meer op zijn gemak voelde, zoals meestal trouwens.

De president deed een poging om de noordoostelingen te betrekken in het debat, verloren moeite zoals even later bleek via de sociale media.

Journalisten als Vera Magalhães (TV Cultura) en Patrícia Campos Mello (Folha de São Paulo) waren duidelijk wat zenuwachtig maar stelden niettemin ter zake doende vragen. Magalhães, in een vorig debat geschoffeerd door Bolsonaro, kreeg nu te horen dat hij blij was om haar te ontmoeten. De president slaagde zelfs in zijn poging om de negatieve uitstraling over wie het meeste baat heeft met de verspreiding van nepnieuws, om te keren in zijn voordeel, door een recent besluit van (nota bene aartsvijand) TSE minister Alexandre de Moraes luidop voor te lezen (over de aantijging van de PT dat Bolsonaro een pedofiel zou zijn).

Het was niettemin geen gemakkelijke discussie. Bolsonaro was altijd betrokken bij de verspreiding van fake news en groeide ermee. In deze campagne werd hij hierom vaak op de vingers getikt maar dat drong wellicht nog niet goed door bij de kiezer. Denk maar aan het deel van de Brazilianen dat geloof hecht aan de bewering van de president dat er een communistische dreiging hangt boven Brazilië. Lula keek recht in de ogen van Bolsonaro en zei zonder blikken of blozen: “U bent de koning van het nepnieuws”.

Journalist Josias de Souza (UOL) stelde een vraag over het petrolão schandaal waar Lula niet echt op inging en zelfs grapte tegen Bolsonaro: “Je mag het wel uitleggen, je was er zelfs trots op om volksvertegenwoordiger te zijn onder de regering Lula”.

De PT-leider vluchtte handig weg van netelige kwesties, zoals het lijstje van terugbetalingen van het weggesluisde geld van Petrobras, opgesteld door ex-rechter Sérgio Moro die tot ieders verrassing plotseling de rol speelde van papegaai van Bolsonaro (en hierbij velen teleurstelde). Lula gebruikte het thema om te praten over werkgelegenheid door te zeggen dat het Lava Jato onderzoek de economische crisis deed aangroeien, maar liet Bolsonaro wel 7 minuten lang praten. De president verloor dan weer tijd door het te hebben over dingen die geen impact hebben op de meerderheid van de kiezers. In andere woorden: Lula verloor kostbare tijd en Bolsonaro de pedalen.

Aan het einde van het debat werden de rollen omgekeerd en was het Lula die erg lang aan het woord bleef, waardoor Bolsonaro minuten lang bleef schuifelen met een verloren grijns en iets kon zeggen als “Lula, uw Paulo Freire leverde geen goed werk”, toen het onderwerp opvoeding aan bod kwam.

Besluit: Bolsonaro won van Lula in het debat over corruptie, en verloor toen hij aangevallen werd met betrekking tot de pandemie. Geen van beiden heeft de grootheid en intelligentie om hun fouten uit te leggen, laat staan toe te geven of uit te leggen wat ze er gaan aan doen indien ze verkozen worden. Beiden scholden elkaar herhaaldelijk uit voor ‘leugenaar’. Koudweg en mathematisch zou Lula kunnen aangewezen worden als winnaar van het debat, maar hij slaagde er zeker niet in om het antipetisme bij een groot deel van de kiezers, te verminderen.

De grote verliezer is wel bekend, met name de kiezer. Hij hoorde en zag hoe beide rivalen elkaar naar beneden haalden, maar vernam erg weinig over hun toekomstplannen. Weeral een gemiste kans.

Bron

Foto: Reproductie TV Bandeirantes

Het doel heiligt alle middelen

DatenaBolsoLula

Lula en Bolsonaro staaan nu recht tegenover elkaar in het vooruitzicht van de tweede kiesronde. Beiden bevestigden hun aanwezigheid op een debat, nu zondag 16 oktober om 20h lokale tijd, georganiseerd door de media UOL, Folha de São Paulo, TV Bandeirantes en TV Cultura. In afwachting proberen beide kandidaten zoveel mogelijk stemmen bij elkaar te sprokkelen.

Bolsonaro

De huidige president plande voor deze week reizen naar de staten Minas Gerais, Rio Grande do Sul en Santa Catarina. Hij zal ook een bezoek brengen aan Aparecida (São Paulo) op woensdag, “Dia de Nossa Senhora de Aparecida”, een feestdag.

Lula

De ex-president plande een kiesmeeting in Rio de Janeiro op dinsdag. Mogelijk gaat ook hij naar Aparecida.

Het doel heiligt alle middelen

Vanaf vandaag is het mogelijk om voor steuntrekkers (Auxílio Brasil) om een goedkopere lening aan te gaan (empréstimo consignado), niet echt een verstandige maatregel maar wel stemmen opleverend. Vanaf morgen beginnen de volgende uitbetalingen van de steunuitkeringen, en een uitkering voor noodlijdenden om keukengas te kunnen kopen. Beide uitkeringen werden eveneens vervroegd in het kader van de verkiezingen.

Peilingen

De Kamer van volksvertegenwoordigers stemt mogelijk vandaag over de mogelijkheid om peilingen strafbaar te maken indien de resultaten van de intentiestemmen grote verschillen vertonen met de werkelijke uitslag in de stembussen. Toch komen worden ook deze week weer uitslagen verwacht van nieuwe peilingen door de instituten Ipec (vandaag) en Datafolha (vrijdag).

Foto boven: De bekende TV-presentator en journalist José Luis Datena naast Bolsonaro en (enkele dagen later) naast Lula. Datena trok zijn eerdere kandidatuur (Senaat) in, en stelt zichzelf neutraal op, zo beweert hij.

Bron: UOL

Foto's: Twitter

De zaakjes van Jair

NegJair

Stel je voor: op een dag krijg je te horen van een politicus: “Kijk, je kan mijn raadgever worden met een commissie van R$ 7.000/maand, maar je moet mij hier wel R$ 5.000 van teruggeven”. Uiteraard gaat de raadgever in spe onmiddellijk akkoord. Wie wil er geen extraatje verdienen van R$ 2.000, een pak geld voor veel Brazilianen. Et voilá, een “rachadinha” is een feit. Het raadslid in kwestie, meestal een vriend of familielid, vult er zijn al niet bescheiden inkomen mee aan, en de raadgever hoeft er zelfs niet eens voor te werken. Er zijn een pak “parlementaire” raadgevers in Brazilië die nog nooit een gemeentelijke of provinciale raadszaal aan de binnenkant zagen, laat staan het parlement in Brasília.

Rachadinha, letterlijk vertaald “scheurtje”, werd een “rachadona” (grote scheur) in het geval van senator Flávio Bolsonaro, zoon 01 van de Braziliaanse president. De federale politie klopte op 18 december 2019 aan de deuren van 24 adressen, gelinkt aan de jarenlange vriend van de familie, ex-raadgever en ex-lid van de militaire politie Fabrício Queiroz, Flávio Bolsonaro en Ana Cristine Valle de (2de) ex-vrouw van de president. Het openbaar ministerie handhaafde hierbij twee belangrijke thesissen: ten eerste dat Queiroz geld inzamelde voor Flávio Bolsonaro via dergelijke “rachadinhas”, en ten tweede dat Flávio dit geld witwaste via een winkel (Bolsotini) waar chocolade verkocht wordt (in Barra da Tijuca – hij is een vennoot) en via de aankoop van appartementen in Rio de Janeiro, betaald met cash geld.

FlavioBolsoWDiasABrSenator Flávio Bolsonaro naast zijn vader, president Bolsonaro.

Tussen 2007 en 2018 werd er meer dan 2 miljoen reais gestort op de rekening van Queiroz door 13 raadgevers van Flávio, het grootste deel daarvan in cash. Dat geld werd vervolgens weer afgehaald door Queiroz en doorgegeven aan Flávio, aldus het openbaar ministerie. De raadgevers waren opgedeeld in groepjes. Een van die groepjes bestaat uit de familie van Ana Cristina Valle, tweede (ex) echtgenote van de president en moeder van de jongste zoon, Jair Renan.

Rachadinha, criminaliteit, corruptie, wegsluizen van overheidsgeld, schandaal… De verdenking over het financieel gesjoemel van senator Flávio Bolsonaro kreeg al deze etiketjes opgeplakt. Zijn patrimonium in vastgoed idem.

DalPiva

De onderzoeksjournaliste Juliana Dal Piva (foto), die zich in de voorbije jaren toespitste op dit thema, betitelde haar boek met de omschrijving “O Negócio do Jair” (De zaak van Jair). Het boek, van de uitgeverij Zahar, werd deze week officieel gelanceerd.

De journaliste baseerde haar werk op een uitgebreid onderzoek over de affaire, vooral met betrekking tot de details van de familie van Ana Cristina Siquera Valle, de 2de ex-vrouw van Jair Bolsonaro, tot op vandaag donkere wolken veroorzakend in het leven van de president.

Gespreid over 283 pagina’s beschrijft de journaliste de oorsprong van het schema, het onderzoek, de bewegingen van de betrokkenen, en wijst naar de opgelegde hindernissen om te voorkomen dat het onderzoek vooruitgang maakte. Ze sluit daarbij namen in van het hooggerechtshof Supremo Tribunal Federal, en het openbaar ministerie van Rio de Janeiro.

Het grootste deel van deze informatie werd eerder al gepubliceerd door de krant O Globo, het portaal UOL (waar zij voor werkt) en bij andere media zoals de Folha de São Paulo. De conclusie van Dal Piva is dat het “rachadinha” schema, in werkelijkheid, geleid werd door de president. Volgens het boek zei Flávio tegen een vriend, zo gauw de zaak aan het licht kwam: “Bij wie hoort Queiroz? En de cheques voor Michelle? Waarvoor waren die cheques? Wat heb ik daarmee te maken?”.

QueirozJair Bolsonaro en Fabrício Queiroz (midden)

Fabricio Queiroz, ervan beschuldigd om de financiële operator te zijn van het schema, is al drie decennia lang een vriend van Bolsonaro. Michelle Bolsonaro is de ‘first lady’ die R$ 89.000 in cheques incasseerde van de familie van het gepensioneerde lid van de militaire politie. Senator Flávio ontkende later in een nota dat hij die uitspraak gedaan had.

JairMichelleMichelle Bolsonaro kreeg de bijnaam “Micheque” nadat uitkwam dat zij cheques kreeg van Fabrício Queiroz voor een totale waarde van R$ 89.000.

Om de oorsprong van de ‘rachadinha’ uit te leggen, keert Juliana Dal Piva terug naar de intrede van Bolsonaro in de politiek. Het boek relateert de acties van de huidige president toen hij nog raadslid was in Rio de Janeiro, een functie die hij drie jaar bekleedde, inclusief het moment waarop hij zich bereid verklaarde om de namen van spookwerknemers van zijn collega’s bekend te maken.

Ondanks dat de verdenkingen tegen Bolsonaro al bestaan sinds zijn intrede in de politiek, is het pas na het huwelijk met Cristina, in 2002, dat het schema geperfectioneerd werd, aldus de journaliste. Volgens de woorden van Cristina, aldus het boek, “organizeerde” zij het leven van de huidige president.

AnaCristinaJairFB
Ana Cristina Siquera Valle en haar voormalige echtgenoot Jair Bolsonaro

De organisatie van het ‘rachadinha’ schema ontstond volgens Dal Piva, tijdens een familiale samenkomst waarbij zij de vraag stelde wie medewerker wilde worden van Bolsonaro in zijn kabinet bij de Kamer. Het werk zou erin bestaan om het grootste deel van de vergoeding (rachadinha) in te leveren en om kiesprentjes te verdelen in periodes van verkiezingen.

Het schema breidde zich zodanig uit dat de familie ook in andere kabinetten werd ingezet, meer bepaald in dat van Carlos Bolsonaro, bij de gemeenteraard (RJ) en dat van Flávio bij de provincieraad waar hij destijds gedeputeerd afgevaardigde was.

Minstens 18 familieleden van Cristina werden benoemd. “Gedurende vele jaren traden mensen, die hun naam en CPF-nummer (rijksregisternummer) leenden om als parlementair adviseur door te gaan, toe tot een systeem dat door de deelnemers omschreven werd als “De zaakjes van Jair”, zo schrijft de journaliste.

Het boek omschrijft het gaan en komen van cash geld, dat vaak gebruikt werd om onroerend goed aan te kopen. André, een broer van Cristina, omschreef zijn ongemak met de vele dozen met geld in de woning van zijn toenmalige schoonbroer: “Nou je had het moeten zien, je hebt geen idee hoe het was. Er komt geld binnen… je ziet Jair weer een pak openen. ‘Pak aan, pak aan’, een hoop dozen met geld in dat huis. Het drijft je gek”, zo zou hij gezegd hebben, volgens het boek.

Queiroz begon een grotere rol te spelen nadat Bolsonaro en Cristina uit elkaar gingen. Het is via hem dat de zaak publiek bekend werd.

FWDiabo

Dal Piva beschrijft de moeilijkheden van het onderzoek, sinds het begin ervan. Ze bevestigt dat de advocaat van de familie Bolsonaro, Frederick Wassef, in december 2018 zijn verdedigingsstrategie liet kennen tijdens een diner aan Kassio Nunes Marques (foto hieronder), destijds nog rechter bij de 2de instantie TRF-1 (Federale Regionale Rechtbank van de 1ste regio).

MarquesNunes

Twee jaren later slaagde de magistraat erin om de benoeming van een “verschrikkelijk evangelische” rechter bij het STF te snel af te zijn, een belofte van president Bolsonaro, en werd hij rechter bij het hoogste hof. Eenmaal daar stemde hij in het voordeel van Flávio Bolsonaro in de ‘rachadinha’ processen. Nunes Marques verklaarde nadien in een nota dat hij nooit deelnam aan het diner waar de zaak werd besproken.

Volgens het boek werden er ook moeilijkheden geschapen bij het openbaar ministerie in Rio de Janeiro. Het parket, in de administratie van voormalig procureur-generaal Eduardo Gussem, probeerde volgens de journaliste de huiszoekings- en inbeslagnemingsoperatie in de chocolaterie van de senator in december 2019 te stoppen. Hij trok zich terug na de dreiging van ontslag van de aanklagers die bij de zaak betrokken waren.

Het kantoor van procureur-generaal, momenteel geleid door Luciano Mattos, was ook niet geïnteresseerd in wat Julia Lotufo, weduwe van voormalig agent bij de militaire politie, Adriano da Nóbrega*, te zeggen had over wat ze wist over de ‘rachadinha’ zaak. Het team beoordeelde haar als een indirecte getuige van de feiten. De ploeg stelde ook het verzoek uit tot het doorbreken van het bank- en belastinggeheim van Carlos Bolsonaro en zijn raadgevers. Dat verzoek werd in het begin van 2021 ingediend, maar het duurde tot april vooraleer er een antwoord op kwam.

Dal Piva vermeldt ook de toenadering tussen senator Flávio en Queiroz. De ex-politieagent werd volgens het boek aangezocht om Marcelo Nogueira en Luiza de Souza Paes te benaderen, voormalige raadgevers van de senator die het bestaan van het ‘rachadinha’ schema bevestigden. Er staan geen details over deze toenadering in het boek.

*Wie meer wil lezen over Adriano de Nóbrega, ex-lid van de militaire politie, bevriend met Fabrício Queiroz, volg onderstaande links. Nóbrega werd gezocht door de politie wegens zijn activiteiten bij de militie in Rio de Janeiro. Hij stond ook op goede voet met de Bolsonaro clan die hem zelfs huldigde in het parlement. Op 9 februari 2020 werd hij ontdekt in de deelstaat Bahia en kwam om het leven door politiekogels in onduidelijke omstandigheden. Velen vermoeden dat hij uit de weg geruimd werd als een mogelijke gevaarlijke getuige.

Shoot to kill

Heeft Flávio iets met Adriano te maken?

O Negócio do Jair: A história proibida do clã Bolsonaro (eBook)

Bron

Foto's: Felipe Sampaio/SCO/STF - Twitter - Zahar - Marcos Corrêa/PR - Facebook - Wilson Dias/Abr - YouTube - Wikimedia Commons - Instagram

De gevolgen van de haat

LB

Mônica Bergamo (Folha) meldt dat Guilherme Boulos (PSOL), kandidaat volksvertegenwoordiger, gisteren bedreigd werd door een gewapende man – aanhanger van Bolsonaro – tijdens een samenkomst in São Bernardo do Campo (SP). Het liep allemaal goed af, maar het incident is het zoveelste in een ongelukkige rij, een cumul van gebeurtenissen die het gevolg zijn van een scheuring, opgewekt in de voorbije jaren door de 2 grootste rivalen van de komende verkiezingen. Een en ander leidde tot een opiniestukje in de krant Estadão van vandaag, onder de titel “De gevolgen van de haat”. Een vertaling:

“De brutale moord op een PT-aanhanger door een bolsonarist in Mato Grosso, omwille van een discussie over politiek, versterkt het gevoel dat de haat van radicalen grenzen overschrijdt. Afgaande op het gedrag van de twee belangrijkste politieke leiders van Brazilië op dit moment, Lula en Bolsonaro, gaat het ophitsen gewoon verder, de spiraal van het geweld voedend op enkele weken van de verkiezingen.

President Bolsonaro, bijvoorbeeld, gaf tot gisterenavond geen commentaar op het geweld in Mato Grosso, maar was wel bijzonder scherp in zijn uitlatingen tegenover Lula en de arbeiderspartij, bij een toespraak in Tocantins. Hij zei dat de PT een “schande” was en beloofde om “de partij op de vuilhoop van de geschiedenis te vegen”. Vervolgens liet hij duidelijk verstaan dat, voor hem, diegenen die geen deel uitmaken van de bolsonaristen, niet bij het Braziliaanse volk horen: “Wij, de goede Brazilianen, vormen de grote meerderheid. Wij zijn één familie, één volk en één ras. De grote meerderheid van ons zijn Christenen hier in Brazilië. Ik zeg altijd: God, vaderland, familie en vrijheid”.

Aldus vernemen de Brazilianen vanuit de mond van de president dat er een “ras” bestaat van “goede Brazilianen”, de enigen die in zijn visie waardig genoeg zijn om in dit land te leven. Wie niet bij dat “ras” hoort, kan maar beter opletten – zoals duidelijk werd in het geval van de PT-militant in Foz de Iguaçú die in juli werd neergeknald door een bolsonarist, een daad van brutaal geweld die zich nu herhaalde in Mato Grosso.

Waar Bolsonaro geen moeite doet om zijn bruinhemden te kalmeren, komt er ook geen hulp van Luiz Inácio Lula da Silva. Ondanks zijn witte haren en het feit dat hij al twee ambtstermijnen lang het land regeerde, bewijst hij dat hij er nog steeds veel moeite mee heeft om de verdeeldheid in zijn hoofd onder controle te houden, vooral als hij op een podium staat. Deze week greep hij tijdens een kiesmeeting in Nova Iguaçu (RJ) terug naar zijn klassieke “wij tegen hen” houding door de manifestaties van steun aan Bolsonaro op 7 september te vergelijken met een “bijeenkomst van de Ku Klux Klan”.

“De manifestaties pro-Bolsonaro waren erg vreemd. Het leek op een meeting van de Ku Klux Klan. Enkel de kappen ontbraken. Er waren geen zwarten, geen kleurlingen, geen armen, geen arbeiders”, zo zei hij.

De uitspraak van Lula zal zijn grootste aanhangers animeren, net zoals de woorden van Bolsonaro, die zijn tegenstander omschrijft als “die gangster met negen vingers”, als muziek in de oren klinkt van de bolsonaristen. De grote vraag is echter: waartoe leidt dergelijke haatpraat voor het land als een natie? Er verschijnt niets goeds aan de horizon wanneer politieke leiders die elkaar bestrijden de burgers verdelen alsof het om leden gaat van onverzoenlijke fracties.

Het gebruik van de 200ste verjaardag van de onafhankelijkheid voor de privé interesses van Bolsonaro kon op verschillende manieren bekritiseerd worden door Lula. Het minst republikeins, vooral door iemand die beweert een staatsman te zijn en leider van een grote democratische coalitie tegen het “fascisme”, was om de voorkeur van de kiezers aan te vallen, in plaats van het gebrek aan respect voor de geschiedenis van het land door zijn tegenstander.

Meer dan ooit is het nodig om het land te verenigen. De maatschappij heeft nood aan vrede, inclusief de vrijheid om van politieke mening te verschillen. Zo gaat het in een democratie. Een gezond publiek debat brengt het evenwicht tussen rationaliteit en emotie.

In 2019, een eerste jaar van de regering Bolsonaro, waarschuwde de think tank V-Dem ervoor dat Brazilië een moment doormaakte van “gifitige polarisatie” waarin politieke leiders niet meewerkten om een gezonde omgeving te scheppen voor een publiekelijk debat. Bolsonaro vormt trouwens niet de oorzaak, maar het gevolg van deze roes, veroorzaakt door het lyrische lulopetisme. Beiden, zowel Bolsonaro als Lula, moeten hun geweten raadplegen, en als ze dat hebben, samenwerken om de giftige sfeer te ontwapenen. Bloed verspillen omwille van politieke verschillen is ontoelaatbaar in een land dat tot de beschaving wil behoren”.

Bron

Foto: Twitter

7 september: wat wordt het?

SeteSetembro

Jair Bolsonaro, de extreemrechtse Braziliaanse president slaagt er maar niet in om veel vooruitgang te boeken in de peilingen, zeker niet genoeg om zijn tegenstrever Luiz Inácio Lula da Silva van de troon te stoten, ook niet in een tweede kiesronde. Naast het evenement in Brasília, morgen 7 september ter gelegenheid van de nationale feestdag, forceerde hij een manifestatie aan het strand van Copacabana waar hij zichzelf voorop zal stellen, voor een parade van schepen van de Braziliaanse zeemacht, militairen en vliegtuigen van het “Esquadrilha da Fumaça”.

36898663796_df5d4936a8_c
Esquadrilha da Fumaça

Het gaat om een nieuwe etappe in het institutionele conflict tussen Bolsonaro en de andere machten, dat reeds begon tijdens het beleid onder de pandemie, en nu gefocust is op de voorzitter van het kieshof, Alexandre de Moraes, en andere ministers van het hoogste gerechtshof. De president blijft volharden in zijn kritiek op de elektronische stembussen, ook al werd die al herhaaldelijk weerlegd, zowel technisch als politiek.

Op die manier creëert hij een nieuw podium om zijn leugens te herhalen. Het hele gedoe beoogt de wens tot een klassieke staatsgreep, militair gesteund, een coup die in werkelijkheid weinig kansen maakt.

Een hoop verwarring in de stijl van 6 januari 2021 in de Verenigde Staten kan wel niet uitgesloten worden, vooral omdat het Federaal District een zenuwpunt vormt voor de steun aan bolsonaristische visies. Op de achtergrond, maar daarom niet minder doorslaggevend, is de positie van rivaal Lula in de peilingen.

De krant Folha de São Paulo maakte een voorafgaandelijke ontleding van wat er mogelijk kan gebeuren, en wat onwaarschijnlijk is.

Wat te verwachten van 7 september?

In principe zal de president de steun die hij nog heeft – 32% van de kiezers – proberen te verzilveren, maar als hij zijn retoriek omtrent een mogelijke staatsgreep blijft aanhouden, kan dat mogelijk de hoge afwijzing tegen zijn persoon – 52% – wat afzwakken. Stemmen weghalen bij andere kandidaten of zijn achterstand verminderen door beelden van de manifestaties te verspreiden, zal waarschijnlijk niet lukken.

Geweld

Het hooggerechtshof Supremo Tribunal Federal heeft de les van 2018 onthouden en verhoogde alvast de veiligheidsmaatregelen om verrassingen te voorkomen. In São Paulo, waar er groepen georganiseerde bolsonaristen bestaan, werden de sociale media in de gaten gehouden zonder dat er eenvormige conclusies getrokken werden. Een conflict is altijd mogelijk maar de sociale bewegingen, geassocieerd aan de arbeiderspartij PT, planden een ander evenement op zaterdag 10 september, net om confrontaties te vermijden. Hetzelfde scenario geldt voor Rio de Janeiro maar de sterke aanwezigheid van de strijdkrachten zou een crisis snel kunnen indijken.

Bron

Foto: Isac Nóbrega - Beto Barata/PR

Vrouwvriendelijk

AmandaKl

President Bolsonaro ging in op het persoonlijke leven van de Jovem Pan journaliste Amanda Klein en beschuldigde haar ervan om “leviano” te zijn (lichtvaardig, loszinnig, luchthartig, onbezonnen) nadat zij vragen stelde over de aankoop van onroerende goederen door hem en zijn familie. De discussie vondt plaats tijdens een live interview bij het (rechtse) kanaal Jovem Pan.

Klein citeerde de reportage van het portaal UOL die aantoonde dat Bolsonaro en zijn familie in het totaal 107 verschillende onroerende goederen aankocht waarvan minstens 51 volledig of deels in cash geld werden betaald. De vraag:

Amanda Klein: “Het is belangrijk om te benadrukken dat dit gebeurt in de context van de onderzoeken naar ‘rachadinha’ praktijken in de kabinetten van uw zonen, raadslid Carlos en senator Flávio. U wordt er ook van verdacht om spookmedewerkers te hebben gehad toen u nog federaal volksvertegenwoordiger was, in Brasília. Uw zoon Flávio onderhandelde over de aankoop van 20 onroerende goederen in de laatste 16 jaren, waarvan de laatste een villa van R$ 6 miljoen in Brasília. Uw ex-echtgenote Ana Cristina Siqueira Valle woont in een andere villa, geschat op R$ 3 miljoen, in een nobele wijk van Brasília, samen met uw jongste zoon Jair Renan. Zij wordt onderzocht omdat zij ervan verdacht wordt het goed te laten aankopen door een “laranja” (de term laranja – leterlijk sinaasappel – duidt in de volksmond de persoon aan die vrijwillig of onvrijwillig bemiddelt bij frauduleuze financiële transacties, waarbij hij zijn naam, documenten of bankrekening leent om de identiteit van de persoon die hem in dienst neemt te verbergen). Het is van groot belang dat u de herkomst van deze middelen verklaart president”

Bolsonaro: “Amanda, je bent gehuwd met iemand die op mij stemt. Ik weet niet hoe jullie thuis samenleven…”

Amanda Klein: “Mijn privé leven speelt hier geen rol”

Bolsonaro: “En waarom speelt mijn privé leven hier dan wel een rol?”

Amanda Klein: “Omdat u een publieke functie bekleedt, u bent de president van de republiek”

Bolsonaro: “Met all respect, maar het gaat hier om een lichtzinnige beschuldiging”

De president zei nadien nog in het interview dat hij de certificaten zal opvragen van de onroerende goederen van de echtgenoot van Amanda Klein om te zien of ze met cash geld betaald werden. Hij zei ook dat de journaliste hem het etiket van ‘corruptie’ wou opkleven: “Als de (krant) Folha dit onderzoek zonder kop of staart op mij duwt om me te benadelen, mij al vier jaar lang vervolgt, ga jij van Jovem Pan, hen dan ondersteunen?”

Klein is gehuwd met de zakenman Paulo Ribeiro de Barros (foto) en geeft toe dat het koppel van mening verschilt omtrent Bolsonaro, maar dat dit niet wil zeggen dat ze niet veel gemeen hebben.

UOL herinnert in het artikel over dit incident aan diverse andere aanvallen van Jair Bolsonaro tegen vrouwelijke journalisten, zoals tijdens het eerste debat tussen de presidentskandidaten bij TV Bandeirantes waar hij uitviel tegen journaliste Vera Magalhaes: “Ik denk dat jij mij meeneemt bij het slapengaan. Je hebt een zekere passie voor mij. Je zou niet mogen deelnemen aan een debat als dit, en leugenachtige beschuldigingen uiten aan mijn adres. Je bent een schaamte voor het journalisme”, zo sprak hij, zonder in te gaan op de gestelde vraag (over vaccinaties tegen covid-19).

Andere vrouwelijke journalisten die aangevallen of beledigd werden door de president: Patrícia Campos Mello (Folha de São Paulo), Miriam Leitão (O Globo) en journalisten van CNN Brasil en TV Vanguarda. Bij deze laatste gelegenheid (een vraag van een journaliste van dat kanaal) zei hij dat de pers bestond uit “canalhas” en riep haar toe dat ze haar mond moest houden.

Bron

Foto: Instagram

Wat verzwijgt de president?

BolsoBA

President Bolsonaro vaardigde diverse decreten uit over onderwerpen die voor een periode van 100 jaar verzegeld werden, stekelige thema’s voor hem en zijn familie en zijn aanhangers. Het onderwerp werd geciteerd door ex-president Lula tijdens het debat van vorige zondag, zonder details te geven over de verschillende thema’s die het onderwerp vormen van die verzegeling. Internetgebruikers werden echter nieuwsgierig en de trefwoorden “sigilo de 100 anos” werd opeens een topper bij de zoekmachine Google. De huidige president lanceerde al vier decreten om te vermijden dat bepaalde processen publiek bekend zouden worden.

Bolsonaro maakt hierbij gebruik van de wet “Acesso à Informação” (toegang tot informatie). Volgens die wet kan de toegang tot persoonlijke informatie, gerelateerd aan intimiteit, het privé leven, eer en imago, beperkt worden: “Ongeacht de classificatie van geheimhouding en voor een maximale periode van 100 jaar vanaf de productiedatum, aan wettelijk bevoegde overheidsfunctionarissen en de persoon naar wie ze verwijzen.”

In januari van vorig jaar werd een geheimhouding opgelegd aan de vaccinatiekaart van de president, inclusief de informatie over de dosissen vaccins die hij reeds kreeg. Het is niet bekend of hij zich niet liet inenten, of wel, hiermee ingaande tegen zijn eigen uitspraken, zich toch liet vaccineren. Toen hij hier destijds over ondervraagd werd, antwoordde hij dat hij de laatste zou zijn om zich te laten inenten.

Voormalige zorgminister Pazuello en de zonen Bolsonaro

In mei 2021 liet Bolsonaro een intern proces tegen de toenmalige zorgminister, generaal Eduardo Pazuello, voor 100 jaar verzegelen. Het leger startte dat proces op om de deelname van de generaal aan een politiek evenement te onderzoeken, een maand eerder samen met de president. Het besluit werd genomen door een commissie, samengesteld uit hoge ambtenaren van 7 verschillende ministeries, en gerechtvaardigd was dat de openbaarmaking van het document een risico zou vormen voor de principes van hiërarchie en discipline van het leger.

Het verzoek om toegang te krijgen tot het proces werd ingediend door de krant Folha de São Paulo die ook wilde weten waarom Pazuello niet gestraft werd.

Op het einde van juli bepaalde Bolsonaro opnieuw een verzegeling van 100 jaar over de gegevens van de toegang tot het regeringsgebouw Palácio do Planalto door de zonen van de president, raadslid (RJ) Carlos Bolsonaro en federaal volksvertegenwoordiger Eduardo Bolsonaro. Dit kwam aan het licht door het tijdschrift Crusoé dat toegang vroeg tot die informatie.

De speciale toegangspasjes tot het paleis van de federale regering werden bevestigd door het secretariaat van de regering aan de parlementaire onderzoekscommissie CPI Pandemia. Tussen april 2020 en juni 2021 bezocht Carlos het paleis minstens 32 keer. Zijn broer Eduardo bezocht het kabinet van zijn vader minstens driemaal, geregistreerd in april 2020.

Beiden namen deel aan samenkomsten van het parallelle kabinet dat Bolsonaro oriënteerde aangaande het beleid van de pandemie, alsmede aan die van het zogenaamde “haatkabinet”, een groep raadgevers die werken in het Palácio do Planalto met de focus op de sociale media, inclusief het beheer van pagina’s die de familie Bolsonaro steunen, nepnieuws verspreiden en politieke tegenstanders aanvallen.

Het MEC schandaal

Op 13 april, te midden van het corruptieschandaal bij het ministerie van Onderwijs dat later zou leiden tot het ontslag van minister en predikant Milton Ribeiro, was er een internetgebruiker die via de sociale media Bolsonaro om uitleg vroeg over de invoering van geheimhouding: “President, kunt u mij antwoorden waarom u alle netelige/controversiële kwesties van uw ambtstermijn 100 jaar geheimhoudt? Is er iets te verbergen?” Bolsonaro antwoordde: “Over 100 jaar zal je het weten”.

LucasEliasTwit

In juli kondigde het Palácio do Planalto de geheimhouding af over Bolsonaro’s ontmoetingen met de MEC-lobbyisten-dominee’s Gilmar Santos en Arilton Moura. Beide worden onderzocht voor de werking van een regeling voor het doorsluizen van onderwijsmiddelen naar gemeenten in ruil voor steekpenningen. Het feit werd openbaar nadat de krant O Globo, via de wet op de toegang tot informatie, de lijst van in- en uitgangen in het Planalto-paleis van beide religieuzen opvroeg, inclusief ontmoetingen met de president.

Het GSI (Kabinet voor Institutionele Veiligheid) onder leiding van minister en generaal Augusto Heleno, meldde dat het verzoek “niet kon worden ingewilligd” omdat de openbaarmaking van informatie het leven van de president van de republiek en familieleden in gevaar zou kunnen brengen.

Rachadinhas

In dezelfde maand legde de federale belastingdienst 100 jaar geheimhouding op in het proces dat het orgaan ervan beschuldigde om senator Flávio Bolsonaro te verdedigen in de “rachadinhas” affaire. Uit documenten die in februari zijn verkregen door de krant Folha de S.Paulo blijkt dat de fiscus gedurende vier maanden vijf ambtenaren mobiliseerde om de beschuldiging van de senator, zoon van de president, te onderzoeken dat zijn belastinggegevens onrechtmatig waren ingezien en doorgegeven werden aan het financiële controle orgaan Coaf.

Eerder had de belastingdienst de documenten vrijgegeven omdat zij het onderzoek als afgesloten beschouwden. Er was echter geen reden om de openbaarmaking te beperken. Volgens de fiscus bevatten de documenten persoonlijke informatie waardoor de toegang tot overheidsambtenaren en degenen die betrokken zijn in het proces, beperkt wordt.

Ex-president Lula kondigde al aan dat hij de verzegeling zal opheffen indien hij verkozen wordt. De presidentiële argumenten dat de informatie persoonlijk is, met betrekking tot intimiteit, privacy, eer en imago – zoals vermeld in de wet “Acesso à Informação” – worden op dezelfde manier verdraaid als de vrijheid van meningsuiting om de verspreiding van nepnieuws en haatpraat te verrechtvaardigen, alles wat de samenleving noch de democratie nodig heeft.

Bron

Foto: Clauber Cleber Caetano/PR